Bệnh viêm da nổi cục là bệnh truyền nhiễm do vi-rút gây ra trên trâu, bò, có khả năng lây lan và gây thiệt hại đáng kể cho hoạt động chăn nuôi. Bệnh làm giảm sức khỏe, năng suất, khả năng sinh sản của vật nuôi; trường hợp nặng có thể dẫn đến chết gia súc, gây tổn thất kinh tế cho người chăn nuôi. Vì vậy, việc chủ động nhận biết các dấu hiệu của bệnh và thực hiện tốt các biện pháp phòng, chống có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ đàn vật nuôi.
1. Đặc điểm và đường lây truyền của bệnh
Bệnh viêm da nổi cục, còn gọi là bệnh da sần, xảy ra trên trâu, bò ở nhiều lứa tuổi. Vi-rút gây bệnh có khả năng tồn tại trong môi trường tương đối lâu, đặc biệt trong các tổn thương da và lớp vảy khô của gia súc mắc bệnh. Bệnh thường có nguy cơ lây lan cao hơn vào thời điểm thời tiết thuận lợi cho các loài côn trùng truyền bệnh phát triển.
Bệnh chủ yếu lây truyền qua côn trùng hút máu như muỗi, ruồi, ve và các loài côn trùng trung gian khác. Ngoài ra, nguy cơ lây lan còn có thể phát sinh khi vận chuyển gia súc mắc bệnh, tiếp xúc với các chất bài tiết hoặc tổn thương của con bệnh, cũng như sử dụng chung dụng cụ chăn nuôi khi không được vệ sinh, khử trùng đúng cách.
Đáng lưu ý, bệnh viêm da nổi cục không lây sang người. Tuy nhiên, bệnh có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe đàn trâu, bò, làm giảm năng suất thịt, sữa, giảm khả năng sinh sản và kéo dài thời gian phục hồi sau khi mắc bệnh.
2. Nhận biết triệu chứng bệnh
Thời gian ủ bệnh thường khoảng 4–14 ngày. Khi mắc bệnh, trâu, bò có thể xuất hiện một số biểu hiện như sốt cao, mệt mỏi, giảm ăn hoặc bỏ ăn, giảm tiết sữa, chảy nước mắt, nước mũi và tăng tiết nước bọt. Một số con có biểu hiện sưng hạch bạch huyết.
Dấu hiệu đặc trưng nhất là trên da xuất hiện nhiều nốt sần hình tròn, nổi cao, có đường kính khoảng 2–5 cm. Các nốt sần thường xuất hiện ở vùng đầu, cổ, thân mình, chân, bầu vú, cơ quan sinh dục và những khu vực khác trên cơ thể. Trong trường hợp nặng, các nốt sần có thể bị loét, hoại tử, nhiễm trùng thứ phát và để lại sẹo sau khi lành.
Bệnh còn có thể gây viêm da, phù nề, tổn thương niêm mạc và ảnh hưởng đến khả năng vận động, ăn uống của gia súc. Nếu không được chăm sóc, xử lý kịp thời, vật nuôi có thể suy kiệt, giảm tăng trọng và kéo dài thời gian hồi phục.
Khi phát hiện trâu, bò có biểu hiện nghi mắc bệnh, người chăn nuôi cần chủ động cách ly con vật, hạn chế tiếp xúc với đàn khỏe và thông báo ngay cho nhân viên thú y hoặc chính quyền địa phương để được hướng dẫn xử lý.
3. Tác hại của bệnh đối với chăn nuôi
Bệnh viêm da nổi cục có thể gây nhiều thiệt hại cho người chăn nuôi. Gia súc mắc bệnh thường giảm ăn, chậm tăng trọng, giảm sản lượng sữa và suy giảm thể trạng. Các tổn thương ngoài da có thể gây đau đớn, nhiễm trùng, làm giảm chất lượng da và giá trị thương phẩm của vật nuôi.
Đối với đàn sinh sản, bệnh có thể ảnh hưởng đến khả năng phối giống, gây rối loạn sinh sản; một số trường hợp có thể xảy ra sảy thai. Gia súc mắc bệnh nặng có nguy cơ chết, trong khi những con hồi phục thường cần thời gian chăm sóc kéo dài, làm tăng chi phí thức ăn, thuốc thú y và công lao động.
Nếu không được phát hiện, kiểm soát kịp thời, bệnh có thể lây lan trong đàn và sang các cơ sở chăn nuôi lân cận, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập, đời sống của người dân.
4. Các biện pháp phòng, chống bệnh
Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu để tiêu diệt vi-rút gây bệnh viêm da nổi cục. Vì vậy, tiêm phòng vắc-xin theo hướng dẫn của cơ quan thú y, kết hợp thực hiện nghiêm các biện pháp an toàn sinh học, vệ sinh tiêu độc, khử trùng và kiểm soát côn trùng truyền bệnh là những giải pháp quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh, lây lan dịch bệnh.
Trước khi xảy ra dịch bệnh, người chăn nuôi cần thực hiện tốt các biện pháp sau:
Thường xuyên theo dõi sức khỏe đàn trâu, bò; kịp thời phát hiện những biểu hiện bất thường để xử lý sớm.
Chủ động tiêm vắc-xin phòng bệnh viêm da nổi cục theo hướng dẫn của cơ quan thú y; đồng thời thực hiện tiêm phòng các bệnh truyền nhiễm khác theo lịch và khuyến cáo chuyên môn.
Vệ sinh chuồng trại thường xuyên, giữ nền chuồng khô ráo, thông thoáng; định kỳ phun thuốc sát trùng theo hướng dẫn, phát quang bụi rậm và thực hiện các biện pháp diệt muỗi, ruồi, ve cùng những côn trùng có khả năng truyền bệnh.
Bảo đảm cung cấp đầy đủ thức ăn, nước uống sạch; chăm sóc, nuôi dưỡng đàn vật nuôi đúng quy trình, nâng cao sức đề kháng.
Chỉ mua, bán và vận chuyển trâu, bò có nguồn gốc rõ ràng, có giấy tờ kiểm dịch theo quy định; không đưa gia súc không rõ tình trạng sức khỏe vào đàn.
Không sử dụng chung dụng cụ chăn nuôi giữa các đàn khi chưa được vệ sinh, khử trùng; hạn chế người và phương tiện ra vào khu vực chăn nuôi khi không cần thiết.
Khi phát hiện gia súc nghi mắc bệnh hoặc xảy ra dịch bệnh, người chăn nuôi cần bình tĩnh, chủ động phối hợp với cơ quan chức năng và thực hiện các biện pháp sau:
Cách ly ngay trâu, bò nghi mắc bệnh; không tự ý vận chuyển, mua bán, giết mổ hoặc đưa gia súc bệnh ra khỏi khu vực chăn nuôi.
Báo ngay cho nhân viên thú y hoặc chính quyền địa phương để kiểm tra, xác định bệnh và hướng dẫn biện pháp xử lý.
Thực hiện vệ sinh, tiêu độc, khử trùng chuồng trại và khu vực xung quanh; tăng cường kiểm soát côn trùng truyền bệnh, tránh để mầm bệnh phát tán.
Chăm sóc, điều trị hỗ trợ theo chỉ định của bác sĩ thú y; không tự ý sử dụng thuốc hoặc áp dụng các biện pháp xử lý tổn thương da có thể làm gia súc đau đớn, nhiễm trùng nặng hơn.
Việc tiêu hủy gia súc mắc bệnh, chết do bệnh phải thực hiện theo quyết định và hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền, bảo đảm đúng quy định về phòng, chống dịch bệnh động vật và bảo vệ môi trường.
Đối với trâu, bò mắc bệnh, việc điều trị chủ yếu là chăm sóc, nâng cao thể trạng và xử lý các triệu chứng, tổn thương theo hướng dẫn chuyên môn. Thuốc kháng sinh chỉ được sử dụng khi có chỉ định nhằm kiểm soát nhiễm khuẩn kế phát; thuốc kháng viêm, hạ sốt và các biện pháp trợ sức, trợ lực cần được bác sĩ thú y cân nhắc phù hợp với tình trạng của từng con vật. Người chăn nuôi không tự ý cạo bóc các nốt sần, tiêm thuốc hoặc phối hợp nhiều loại thuốc khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.
5. Chung tay bảo vệ đàn vật nuôi, hạn chế thiệt hại kinh tế
Để phòng, chống hiệu quả bệnh viêm da nổi cục trên trâu, bò, mỗi hộ chăn nuôi cần nâng cao ý thức chủ động phòng bệnh, thực hiện đầy đủ các khuyến cáo của ngành thú y và không chủ quan trước những dấu hiệu bất thường của vật nuôi. Khi phát hiện nguy cơ dịch bệnh, việc thông báo sớm và phối hợp xử lý kịp thời sẽ góp phần hạn chế lây lan, bảo vệ đàn gia súc và giảm thiểu thiệt hại kinh tế.
Mỗi người chăn nuôi hãy tích cực thực hiện tiêm phòng, vệ sinh chuồng trại, kiểm soát côn trùng truyền bệnh và chấp hành các quy định về phòng, chống dịch bệnh động vật; qua đó góp phần bảo vệ sức khỏe đàn trâu, bò, duy trì hoạt động chăn nuôi ổn định và phát triển kinh tế gia đình bền vững.
Minh Triều (Tổng hợp)
