Bệnh lở mồm long móng (LMLM) được Tổ chức Thú y Thế giới OIE coi là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trong tất cả những bệnh truyền nhiễm ở gia súc nói chung và ở Heo nói riêng. Sự nguy hiểm của bệnh LMLM là do khả năng lây lan rất nhanh và phát tán rộng qua không khí. Virus có thể phát tán qua không khí với bán kính hàng km, do đó khi bệnh bùng phát thiệt hại rất lớn cho người chăn nuôi. Ngoài ra bệnh LMLM còn là bệnh phải công bố dịch quốc tế, như vậy khi bệnh xảy ra sẽ ảnh hưởng đến giao lưu thương mại quốc tế về động vật, thịt động vật.
<!-- /* Font Definitions */ @font-face {font-family:"Cambria Math"; panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4; mso-font-charset:0; mso-generic-font-family:roman; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:-536869121 1107305727 33554432 0 415 0;} /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-unhide:no; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; margin:0cm; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman",serif; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-ansi-language:VI; mso-fareast-language:VI;} .MsoChpDefault {mso-style-type:export-only; mso-default-props:yes; font-size:10.0pt; mso-ansi-font-size:10.0pt; mso-bidi-font-size:10.0pt; mso-font-kerning:0pt; mso-ligatures:none;} @page WordSection1 {size:595.3pt 841.9pt; margin:42.55pt 42.55pt 42.55pt 70.9pt; mso-header-margin:35.45pt; mso-footer-margin:35.45pt; mso-paper-source:0;} div.WordSection1 {page:WordSection1;} -->
1. Nguyên nhân
Bệnh lở mồm, long móng gia súc (LMLM) là bệnh truyền nhiễm, lây lan nhanh, gây ra bởi 1 trong 7 type vi rút: Type A, O, C, Asia1, SAT1, SAT2, SAT3, với gần 70 phân type.
Việt Nam đã phát hiện bệnh gây ra bởi 3 type A, O và Asia1. Bệnh LMLM lây lan qua đường tiếp xúc giữa động vật khoẻ với động vật, sản phẩm động vật, thức ăn, nước uống, không khí, chất thải, dụng cụ, phương tiện vận chuyển có mang mầm bệnh. Bệnh lây lan từ vùng này sang vùng khác, nước này sang nước khác theo đường vận chuyển động vật, sản phẩm động vật ở dạng tươi sống (kể cả thịt ướp đông, da, xương, sừng, móng, sữa, lông,... ). Động vật mắc bệnh LMLM là các loài động vật có móng guốc chẵn như: trâu, bò, lợn, dê, cừu, hưu, nai,...
Theo Tổ chức Thú y thế giới (OIE), đây là bệnh dịch xếp đầu tiên ở bảng A (gồm các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất cho chăn nuôi và hạn chế thương mại đối với động vật, sản phẩm động vật).
2. Triệu chứng
Thời gian ủ bệnh từ 2 - 7 ngày. Trâu, bò bệnh có triệu chứng:
- Sốt cao 41 - 420C trong 2 - 3 ngày, chảy nước mắt nước mũi khi sốt.
- Nước vãi trắng như bọt xà phòng, chảy liên tục thành sợi từ miệng xuống đất.
- Niêm mạc mũi, miệng, lợi răng, trên mặt lưỡi mọc các đám mụn đỏ, sau mọng nước, trắng ra và vỡ loét, để lại các vết sẹo nhiều màu: đỏ, vàng, xám… làm cho súc vật bị bệnh đau đớn, khó ăn uống.
- Quanh các móng chân súc vật cũng mọc mụn loét giống ở miệng, vỡ loét ra, có thể bị nhiễm trùng và bong móng chân làm cho súc vật đi lại rất khó khăn và chỉ nằm một chỗ.
- Một số trường hợp trâu, bò bệnh có biến chứng viêm ruột, ỉa chảy, phân có máu và chết nhanh.
- Súc vật non có thể có biến chứng viêm cơ tim cũng chết rất nhanh.
- Trâu, bò cái bị bệnh thường có mụn loét ở núm vú, bầu vú giống như ở miệng.
- Trâu, bò cái mang thai khi bị bệnh thường sẩy thai.
- Trâu, bò trưởng thành bị bệnh chết với tỷ lệ 3 - 5%. Bê, nghé non bị bệnh chết với tỷ lệ cao hơn.
3. Phòng bệnh
Khi chưa có dịch: Tổ chức tiêm vaccin phòng bệnh LMLM cho đàn trâu, bò ở các ổ dịch cũ và vùng có nguy cơ phát dịch theo định kỳ 12 tháng/lần. Mỗi lần trâu bò phải tiêm 02 mũi, mũi đầu cách mũi thứ 02 từ 04 - 06 tuần tuổi.
- Cách sử dụng vaccin:
+ Nếu trâu bò có miễn dịch từ mẹ truyền cho thì tiêm mũi đầu vào 3 - 4 tháng tuổi; tiêm nhắc lại lần 01 vào 04 - 06 tuần sau khi tiêm mũi đầu; tiêm nhắc lại lần 02 vào 04 - 06 tháng sau khi tiêm nhắc lại lần 01.
+ Nếu trâu bò không có miễn dịch từ mẹ truyền cho thì tiêm mũi đầu vào 02 - 03 tháng tuổi; tiêm nhắc lại lần 01 vào 04 - 06 tuần sau khi tiêm mũi đầu; tiêm nhắc lại lần 02 vào 04 - 06 tháng sau khi tiêm nhắc lại lần 01.
+ Liều tiêm: Theo hướng dẫn nhà sản xuất vaccin.
+ Thực hiện vệ sinh chuồng trại hàng ngày và phun thuốc sát trùng theo định kỳ 02 tuần/lần.
+ Nuôi dưỡng chăm sóc tốt cho trâu, bò để nâng cao sức đề kháng với bệnh, đảm bảo khẩu phần ăn đủ chất dinh dưỡng và đủ nguồn nước sạch cho trâu bò.
+ Thực hiện kiểm dịch nghiêm ngặt khi phải xuất, nhập, vận chuyển trâu bò.
4. Điều trị
Vi rút LMLM dễ bị tiêu diệt bởi ánh nắng mặt trời, nhiệt độ cao (như nước đun sôi 100 độ C), các chất có độ toan cao như quả khế chua (pH ³ 3) và các chất kiềm mạnh như xút (pH ³ 9). Vi rút có thể sống nhiều ngày trong chất thải hữu cơ ở chuồng nuôi, các chất có độ kiềm nhẹ (pH từ 7,2 - 7,8); trong thịt ướp đông vi rút có thể sống trong nhiều tháng.
Khi bị nhiễm bệnh LMLM, nếu không được điều trị kịp thời, gia súc non thường bị chết ở tỷ lệ từ 20 – 50%, gia súc trưởng thành thường bị chết từ 02 – 05%, tỷ lệ mắc bệnh trong một đàn thường là 100%.
Đến nay, bệnh LMLM chưa có thuốc chữa trị đặc hiệu, chỉ có thuốc chữa triệu chứng. Chữa triệu chứng nhằm làm cho vết thương nhanh chóng lành thành sẹo và không gây ra các biến chứng nguy hiểm làm chết gia súc.
- Bước 1: Chữa mụn loét: Rửa mụn loét bằng nước muối ấm. Có thể dùng một trong các chất như: DERMA-SPRAY, IODINE 10% hoặc dùng thuốc mỡ Tetracilin, Penicilin bôi vào vết thương.
- Bước 2: Tiêm kháng viêm, giảm đau và phòng ghép bệnh kế phát: Dùng một trong các phác đồ sau:
+ Thuốc hạ sốt cho gia súc: Analgin+C….
+ Thuốc kháng viêm: Dexamethazon….
+ Thuốc kháng sinh phổ rộng: Pinicillin 4triệuUI, Amoxcillin…..
+ Thuốc trợ sức, trợ lực cho gia súc: Vitamim C, ADE-Bcomlex-C, Gluco.K.C…
Tiêm liên tục từ 3- 5 ngày.
- Bước 3: Chăm sóc cho gia súc, đảm bảo giữ chuồng khô ráo, sạch sẽ, lót chuồng dày cho gia súc nằm, cho ăn cỏ tươi, cỏ mền; bổ sung Vitamin, điện giải cho gia súc khi bị bệnh nặng./.
Minh Triều (Sưu tập)
