Gần đây, trên mạng xã hội xuất hiện một hình ảnh với tiêu đề “Lý do trẻ Việt Nam hư hỏng”. Nội dung bên dưới lấy hàng loạt nhân vật, câu chuyện quen thuộc trong kho tàng văn hóa dân gian để diễn giải bằng những câu chữ gây sốc: Sơn Tinh - Thủy Tinh là “đánh nhau giành gái”, Tấm Cám là “giết nhau giành trai”, Lạc Long Quân - Âu Cơ bị chế giễu là “đẻ vô kế hoạch”, Mỵ Châu bị quy kết thành “mê trai bán nước”...

Thoạt nhìn, có thể đây chỉ là một hình ảnh mang tính giải trí, được tạo ra nhằm gây cười, thu hút sự chú ý và tăng tương tác trên mạng xã hội. Tuy nhiên, đằng sau những câu chữ tưởng chừng hài hước ấy là cách tiếp cận phiến diện, tách rời các tác phẩm khỏi bối cảnh lịch sử, văn hóa, lược bỏ ý nghĩa biểu tượng và diễn giải những giá trị truyền thống bằng lối tư duy dung tục. Điều đáng nói, từ những cách diễn giải méo mó đó lại đưa ra một nhận định thiếu căn cứ cho rằng chính những câu chuyện dân gian là “lý do trẻ Việt Nam hư hỏng”.
Văn học dân gian có thể được tiếp cận từ nhiều góc nhìn khác nhau, nhưng mọi sự sáng tạo đều cần dựa trên hiểu biết và sự tôn trọng những giá trị vốn có của tác phẩm. Việc tùy tiện diễn giải, làm sai lệch ý nghĩa của di sản văn hóa không thể được biện minh đơn thuần bằng yếu tố hài hước.
Nhận diện những biểu hiện xuyên tạc, làm sai lệch giá trị văn hóa dân gian
Truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh có câu chuyện kén rể và cuộc giao tranh giữa hai nhân vật. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn nhận đó là việc hai người đàn ông tranh giành một người phụ nữ thì đã bỏ qua giá trị cốt lõi của tác phẩm. Đằng sau những yếu tố kỳ ảo là cách người xưa lý giải hiện tượng thiên nhiên, phản ánh việc người dân thường xuyên đối mặt với lũ lụt và gửi gắm khát vọng chế ngự thiên tai, bảo vệ cuộc sống. Giản lược truyền thuyết thành câu chuyện “đánh nhau giành gái” không chỉ là cách diễn đạt thiếu chuẩn mực mà còn làm mất đi ý nghĩa nhân văn, lịch sử và văn hóa của tác phẩm.
Tương tự, Tấm Cám trước hết là câu chuyện về thân phận con người trước những bất công, về cuộc đấu tranh giữa “thiện” và “ác”, qua đó thể hiện khát vọng công lý của con người. Một số tình tiết, đặc biệt là cách kết thúc trong các dị bản của truyện, vẫn tiếp tục được nghiên cứu, trao đổi từ những góc nhìn khác nhau. Tuy nhiên, việc quy toàn bộ nội dung tác phẩm thành “giết nhau giành trai” là cách diễn giải phiến diện, đánh đồng những tình tiết riêng lẻ với tư tưởng chủ đạo, làm sai lệch giá trị của câu chuyện.
Đối với truyền thuyết Lạc Long Quân - Âu Cơ, hình tượng bọc trăm trứng nở thành trăm người con, năm mươi người theo cha xuống biển, năm mươi người theo mẹ lên núi đã trở thành biểu tượng thiêng liêng về nguồn cội dân tộc, góp phần nuôi dưỡng ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết và tình nghĩa “đồng bào”. Việc áp đặt khái niệm “kế hoạch hóa gia đình” của xã hội hiện đại vào một huyền thoại cổ xưa không chỉ thiếu cơ sở về lịch sử, văn hóa mà còn làm dung tục hóa một biểu tượng mang ý nghĩa sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt Nam.
Với truyền thuyết Mỵ Châu - Trọng Thủy, việc quy kết nhân vật Mỵ Châu chỉ bằng hai chữ “mê trai” là cách nhìn phiến diện, làm sai lệch bài học lịch sử mà tác phẩm gửi gắm. Sai lầm của Mỵ Châu góp phần tạo nên bi kịch của nhân vật, qua đó tác phẩm gửi gắm bài học sâu sắc về tinh thần cảnh giác, trách nhiệm đối với vận mệnh đất nước và sự xung đột giữa tình cảm cá nhân với nghĩa vụ đối với cộng đồng.
Những dẫn chứng trên cho thấy, việc tách rời các tình tiết khỏi bối cảnh và chỉnh thể tác phẩm để diễn giải tùy tiện không chỉ làm sai lệch nội dung mà còn khiến những giá trị văn hóa, nhân văn của văn học dân gian bị nhìn nhận một cách méo mó.
Tác động tiêu cực của việc lan truyền những cách diễn giải sai lệch trên không gian mạng
Trong môi trường truyền thông số, những nội dung ngắn gọn, gây sốc thường dễ thu hút sự chú ý và lan truyền nhanh chóng, trong khi việc hiểu đúng một tác phẩm văn học dân gian đòi hỏi quá trình tìm hiểu, suy ngẫm. Sự chênh lệch ấy khiến những cách diễn giải “giật gân” có thể lấn át thông tin đầy đủ, chính xác. Đặc biệt, với trẻ em, học sinh hoặc những người chưa có điều kiện tìm hiểu kỹ tác phẩm, những câu chữ gây sốc có thể để lại ấn tượng mạnh, thậm chí dẫn đến nhận thức sai lệch về lịch sử và văn hóa dân tộc.
Điều đáng phê phán trong hình ảnh “lý do trẻ Việt Nam hư hỏng” không chỉ nằm ở ngôn từ phản cảm, mà còn ở cách lập luận không có cơ sở. Trước hết, các tác phẩm văn học dân gian bị diễn giải theo hướng méo mó, dung tục; sau đó, chính những cách diễn giải ấy lại được sử dụng để quy kết rằng văn hóa truyền thống là nguyên nhân dẫn đến “sự hư hỏng của trẻ em”. Cách lập luận này đã lấy những diễn giải chủ quan, phiến diện để thay thế cho nội dung và giá trị đích thực của tác phẩm, từ đó đưa ra một kết luận thiếu căn cứ về văn hóa truyền thống.
Nếu tiếp tục lan truyền rộng rãi, những cách diễn giải sai lệch này về lâu dài có thể góp phần hình thành thói quen tiếp nhận thông tin thiếu kiểm chứng, cách nhìn nhận phiến diện về lịch sử và thái độ xem nhẹ những biểu tượng văn hóa gắn liền với ký ức cộng đồng, bản sắc dân tộc. Tuy nhiên, không phải mọi nội dung châm biếm hay cách diễn giải khác biệt đều xuất phát từ động cơ xuyên tạc. Vì vậy, việc nhận diện, phân tích và phê phán những cách diễn giải làm sai lệch giá trị di sản văn hóa cần được thực hiện một cách khách quan, có căn cứ.
Từ góc độ công tác tư tưởng, việc nhận diện, đấu tranh với những biểu hiện làm sai lệch giá trị văn hóa truyền thống cũng gắn liền với nhiệm vụ xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, củng cố nhận thức và bồi đắp niềm tự hào dân tộc trong đời sống xã hội hiện nay.
Bảo vệ giá trị văn hóa dân tộc gắn với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng
Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị xác định nhiệm vụ tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới. Tiếp đó, Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tư tưởng trên cả không gian thực và không gian số, đáp ứng những yêu cầu đặt ra trong bối cảnh thông tin ngày càng đa dạng, phức tạp và có tác động sâu rộng đến nhận thức xã hội. Đặc biệt, quan điểm kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, lấy “xây” làm gốc, “chống” là nhiệm vụ thường xuyên, lấy thuyết phục làm phương thức chủ đạo có ý nghĩa thiết thực trong nhận diện và xử lý những vấn đề phát sinh từ đời sống văn hóa, truyền thông hiện nay.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ thể hiện ở việc đấu tranh phản bác những luận điệu xuyên tạc về đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, mà còn gắn với trách nhiệm giữ gìn sự thật lịch sử, phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp, lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với cộng đồng.
Cụ thể hóa định hướng đó, ngày 29/9/2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy An Giang ban hành Kế hoạch số 149-KH/TU thực hiện Nghị quyết số 25-NQ/TWcủa Bộ Chính trị và các văn bản có liên quan. Kế hoạch xác định nhiệm vụ phát triển hệ sinh thái thông tin chính thống, tích cực, nhân văn trên cả không gian thực và không gian số; đồng thời phát huy vai trò của báo chí, truyền thông, đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức và những người có ảnh hưởng tích cực trong xã hội.
Những định hướng đó cho thấy, cùng với việc đấu tranh phản bác thông tin sai lệch, cần chú trọng phát huy sức mạnh của văn hóa, báo chí và truyền thông trong việc lan tỏa những giá trị tích cực, nhân văn.
Chủ động lan tỏa giá trị văn hóa tốt đẹp, nâng cao trách nhiệm mỗi cá nhân trên không gian mạng
Trước những biểu hiện làm sai lệch giá trị văn hóa dân tộc, cùng với việc kịp thời nhận diện, phê phán, cần đổi mới phương thức tuyên truyền, giáo dục và quảng bá di sản văn hóa. Những câu chuyện về lịch sử, văn học dân gian cần được chuyển tải bằng hình thức sinh động, gần gũi, phù hợp với môi trường truyền thông số, nhất là đối với thế hệ trẻ.
Để thực hiện hiệu quả yêu cầu đó, cần phát huy vai trò của các cơ quan báo chí, cơ sở giáo dục, đội ngũ nghiên cứu, văn nghệ sĩ, những người sáng tạo nội dung và cộng đồng sử dụng mạng xã hội. Cùng với việc giải thích, phản bác những thông tin sai lệch, cần chú trọng xây dựng các sản phẩm truyền thông có chất lượng, kết hợp giữa tính chính xác về nội dung với sự sáng tạo trong hình thức thể hiện; khuyến khích người trẻ tìm hiểu lịch sử, văn học dân gian và các giá trị văn hóa truyền thống bằng tinh thần chủ động, có chọn lọc và có khả năng phản biện.
Một đời sống văn hóa lành mạnh cần có tiếng cười, sự phản biện và những góc nhìn sáng tạo. Tuy nhiên, tự do sáng tạo phải gắn với hiểu biết và trách nhiệm xã hội; không thể nhân danh hài hước để biện minh cho những cách diễn giải tùy tiện, làm sai lệch giá trị văn hóa, lịch sử của dân tộc.
Bảo vệ các giá trị văn hóa dân tộc không đơn thuần là gìn giữ những di sản mà cha ông để lại, mà là bảo vệ ký ức lịch sử, bản sắc văn hóa, lòng tự hào và ý thức tự tôn dân tộc. Đó không chỉ là sự trân trọng đối với quá khứ, mà còn là trách nhiệm đối với hiện tại và các thế hệ mai sau.
NGUỒN: BAN TUYÊN GIÁO TỈNH UỶ AN GIANG